Każdego dnia układ nerwowy człowieka odbiera mnóstwo bodźców zewnętrznych za pomocą wszystkich zmysłów. Za ich prawidłową interpretację odpowiada skomplikowany proces neurologiczny zwany integracją sensoryczną. Zdarza się, że dzieci nieprawidłowo odbierają bodźce zewnętrzne i pojawiają się problemy z ich odpowiednią interpretacją. Wówczas pomóc mogą właściwie dobrane ćwiczenia i pomoce edukacyjne, takie jak m.in. ścieżka sensoryczna. Czym jest ten produkt? Jakie zabawy warto proponować dziecku z zaburzeniami SI? Czytaj dalej - wyjaśniamy.
Czym jest integracja sensoryczna?
Integracja sensoryczna (inaczej SI) jest procesem neurologicznym, zachodzącym w ośrodkowym układzie nerwowym. Na proces ten składa się interpretacja, organizacja i zdolność integrowania bodźców i wrażeń, jakie człowiek odbiera za pomocą zmysłów. To oznacza, że wszystkie informacje sensoryczne docierające do układu nerwowego, są odpowiednio filtrowane i segregowane oraz integrowane ze sobą nawzajem i scalane z wcześniejszymi doświadczeniami.
W efekcie układ nerwowy tworzy wizję naszego ciała i otoczenia. Decyduje też, które sygnały są ważne i na które należy odpowiedzieć. Następnie uruchamia odpowiednią reakcję, co pozwala nam funkcjonować w zmieniających się warunkach.
Integracja sensoryczna zaczyna rozwijać się już w wieku płodowym. Rozwój ten trwa zwykle do siódmego/ósmego roku życia. W tym czasie swoją pracę udoskonalają określone systemy, które odbierają bodźce, czyli zmysły. Wyróżnić możemy trzy największe systemy sensoryczne, czyli zmysły pierwotne:
-
układ czucia głębokiego - odpowiada m.in. za płynność wykonywania ruchów, utrzymywanie prawidłowej postawy i percepcję części ciała,
-
układ równowagi - odpowiada m.in. za odczuwanie ruchu i siły grawitacji, wpływa na ruchy własnego ciała i utrzymanie równowagi,
-
układ dotykowy - odpowiada za odbiór dotyku.
Na bazie powyższych systemów sensorycznych funkcjonują zmysły - wzrokowy, słuchowy, węchowy i smakowy.
Czym są zaburzenia integracji sensorycznej?
Wiesz już, że organizm nieustannie odbiera bodźce docierające do niego z otoczenia i własnego ciała. Następnie centralny układ nerwowy reaguje na nie lub je ignoruje. Zdarza się jednak, że układ nerwowy nieprawidłowo przetwarza informacje z receptorów. W efekcie reakcja na bodźce jest nieodpowiednia. Wówczas mowa o zaburzeniach integracji sensorycznej. Mogą one dotyczyć bodźców pochodzących z systemu węchowego, smakowego, czuciowego, słuchowego lub równowagi.
Jak objawiają się zaburzenia SI u dzieci?
Problemy związane z zaburzeniami integracji sensorycznej są najczęściej zauważane u dzieci. Pierwsze niepokojące symptomy można zaobserwować już w pierwszych miesiącach życia. Wśród najczęściej występujących sygnałów możemy spostrzec:
-
dyskomfort podczas dotyku,
-
zatykanie oczu, nosa czy oczu w odpowiedzi na konkretne doznania sensoryczne,
-
brak wrażliwości na silne zapachy,
-
unikanie dużych grup ludzi,
-
kłopoty z nawiązywaniem kontaktów z rówieśnikami (np. w przedszkolu),
-
trudności w nauce jazdy na rowerze,
-
brak tolerancji zmian,
-
brak płaczu w przypadku mocnych uderzeń lub dużego bólu,
-
kłopoty z nauką nowych umiejętności i z zachowaniem,
-
problemy z jedzeniem i niektórymi teksturami, ograniczona dieta,
-
gryzienie niejadalnych przedmiotów,
-
skłonności do ryzykownej zabawy,
-
trudności związane z identyfikacją potrzeby skorzystania z toalety,
-
problemy z koordynacją i utrzymaniem równowagi.
Jak można pomóc dziecku z zaburzeniami integracji sensorycznej?
Każdy rodzic powinien wiedzieć, że rozwój integracji sensorycznej to proces, który warunkuje możliwość doskonalenia innych umiejętności dziecka. Jeżeli zauważysz, że Twoja pociecha sprawia wrażenie, jakby nie do końca czuła własne ciało, jest w ciągłym ruchu lub nie zauważa zadrapań spowodowanych upadkiem, warto zdecydować się na diagnozę w kierunku zaburzeń SI. Diagnostyka opiera się na:
-
rozmaitych testach,
-
obserwacji terapeuty,
-
wywiadzie z rodzicami dotyczącym zachowania dziecka, przebiegu ciąży i wątpliwości odnośnie do osiągania tzw. "kamieni milowych".
Prawidłowa diagnostyka SI pozwala dopasować odpowiednie metody pracy z dzieckiem. Zwykle maluchom z zaburzeniami integracji sensorycznej można pomóc na różne sposoby - jak? Czytaj dalej i poznaj skuteczne sposoby.
Terapia SI
Po diagnostyce SI terapeuta zwykle zaleca dziecku dostosowaną do jego potrzeb terapię SI. Wykorzystuje się w niej specjalne zabawy, których celem jest przyzwyczajenie malucha do różnych bodźców i nauczenie go, jak należy na nie prawidłowo reagować. Nie ma jednego schematu terapeutycznego, jednak każde zajęcia z dziećmi z zaburzeniami integracji sensorycznej przebiegają w oparciu o podobne zasady.
Najważniejsze jest odpowiednie wyposażenie sali do ćwiczeń terapeutycznych. Powinny się w niej znaleźć specjalne przyrządy takie jak m.in. huśtawki, drabinki czy piłeczki o różnych kształtach i teksturach. Podczas terapii wykorzystuje się też np. kamizelki z obciążeniem, które stymulują czucie głębokie, równowagę i koordynację. Terapeuta wprowadza też zabawy rozwijające motorykę małą, kreatywność i wyobraźnię.
Ścieżka sensoryczna
Terapie to nie wszystko. Aby osiągnięcie pożądanych efektów było możliwe, rodzice muszę włożyć sporo pracy w ćwiczenia z dzieckiem w domu. Jedną ze skutecznych metod terapii jest zabawa ze ścieżką sensoryczną. To swoisty tor przeszkód dla dzieci, który stworzono z myślą o maluszkach z zaburzeniami integracji sensorycznej. Zwykle składa się z elementów różniących się od siebie fakturą, twardością i wielkością. Łączy je jedno - są dla dzieci źródłem świetnej zabawy. Ścieżki sensoryczne to produkty, które wykorzystuje się zarówno podczas terapii SI w gabinecie, jak i w domu.
Mając nawet niewielką wiedzę o zaburzeniach SI, można zrobić dziecku ścieżki sensoryczne samodzielnie. Wystarczą do tego produkty, które zwykle każdy rodzic ma zawsze pod ręką. Mogą to być zakrętki po napojach, sznurki, pompony, gąbki, folia bąbelkowa i jedzenie - makaron, fasola czy ziarenka kawy. Nic nie stoi na przeszkodzie, by domowe ścieżki sensoryczne zawierały też naturalne produkty, takie jak kamyki, piasek czy szyszki. Dzięki temu dzieci z zaburzeniami SI mogą intensywnie poznawać świat i nauczyć swój układ nerwowy odpowiadać na różne wrażenia sensoryczne.
Ćwiczenia wspierające rozwój sensoryczny
Nie od dziś wiadomo, że dziecko najchętniej uczy się poprzez zabawę - to też ważny element terapii SI. Mnóstwo ćwiczeń można realizować w domu, zachęcając dziecko do wspólnych aktywności. Na rozwój sensoryczny dzieci znakomicie wpływa m.in.:
-
wspólne przygotowywanie posiłków z rodzicem - dotykanie czy smakowanie składników o różnych fakturach i kształtach, a także spędzanie czasu z rodzicami sprawia dzieciom mnóstwo radości i pozwala im rozwijać umiejętności. Aby gotowanie było bezpieczne, warto wyposażyć się w kitchen helper. To praktyczny podest, dzięki któremu dziecko swobodnie dosięgnie do blatu;
-
równoważnia i deska balansująca - produkty te są niezwykle ważne w terapii SI. Dzięki nim dzieci mogą rozwijać koordynację ruchową i stymulować czucie głębokie. Co więcej, maluchy doskonalą umiejętność utrzymywania prawidłowej postawy ciała;
-
tabliczki grafomotoryczne - to zabawki, które pomagają dziecku doskonalić umiejętności związane z motoryką małą. Ponadto maluch może wypełnić wydrążone na tablicy kształty sypkim materiałem. Chwytając go, brzdąc nie tylko ćwiczy funkcje dłoni i nadgarstka, ale także może oswoić się z nowymi wrażeniami sensorycznymi.
Zaburzenia integracji sensorycznej występują u dzieci bardzo często. Łatwo wyobrazić sobie, jak mogą utrudniać maluchom swobodne poznawanie świata. Na szczęście można sobie z nimi łatwo poradzić. Ścieżki sensoryczne, ćwiczenia i odpowiednio dobrane zajęcia terapeutyczne mogą pomóc dzieciom prawidłowo reagować na impulsy zewnętrzne. Poszukując pomocy edukacyjnych dla dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej, koniecznie zwróć uwagę na ich jakość. Powinny być wykonane z materiałów bezpiecznych dla maluchów - świetnie sprawdzi się drewno. Wszystkie wymienione wyżej zabawki znajdziesz w tupti.wood!
